Ngụy biện con bạc: vì sao số lâu chưa về không «đòi» về

Có một câu mà gần như ai chơi xổ số lâu năm cũng từng nghe: con này lâu chưa về, kỳ này chắc phải về thôi.

Nghe hợp lý đến mức người ta gật đầu theo mà không kịp hỏi lại. Bài này mình ngồi gỡ thử cái cảm giác đó, vì nó không chỉ nằm trong tờ vé số. Nó chui sang cả chuyện xem bóng đá, và ở đó nó còn khó nhận ra hơn.

Vì sao con số «lâu chưa về» không hề bị nợ?

Mỗi kỳ quay của đài miền Trung là một lần quay mới tinh. Quả bóng, lồng cầu, máy quay không nhớ gì về kỳ trước. Một cặp số đã vắng mặt hai mươi kỳ liền vẫn có cơ hội ở kỳ thứ hai mươi mốt y hệt như cặp số vừa về hôm qua.

Hãy nghĩ tới đồng xu cho dễ. Tung một đồng xu cân đối, giả sử ra sấp năm lần liên tiếp. Lần thứ sáu, đồng xu có «biết» mình cần ra ngửa để cân bằng không? Không. Xác suất vẫn là một nửa như lần đầu. Chuỗi năm lần sấp trông lạ mắt, nhưng nó chỉ là những lần tung rời rạc đứng cạnh nhau.

Tên gọi của lỗi suy nghĩ này là ngụy biện con bạc. Người ta tin rằng sự cân bằng phải được «trả nợ» ngay trong vài lần gần nhất. Thực tế thì cân bằng chỉ hiện ra khi quan sát cực nhiều lần, và nó không bao giờ đến từ việc kỳ sau bù cho kỳ trước.

Cảm giác «sắp về» đến từ đâu?

Não người thích tìm quy luật, kể cả khi chẳng có quy luật nào. Thấy một con số vắng lâu, ta tự kể cho mình một câu chuyện có đầu có cuối: đã vắng thì phải có ngày xuất hiện. Câu chuyện nghe gọn gàng, nên ta tin.

Thêm nữa, ta nhớ rất kỹ những lần mình đoán trúng và quên nhanh những lần trượt. Vài lần «lâu chưa về, đúng là về thật» đủ để dựng nên cả một niềm tin, trong khi hàng chục lần chờ mãi không thấy thì chẳng ai ghi lại.

Bảng thống kê lô gan, số lâu chưa ra rất dễ thấy trên các trang kết quả. Xem để biết cho vui thì không sao. Nhưng đừng đọc nó như một lời hứa.

Bóng đá có giống xổ số không?

Không giống hẳn, và chính chỗ khác này làm nhiều người nhầm.

Xổ số là máy quay ngẫu nhiên, không có yếu tố nào để phân tích. Bóng đá thì có người, có chiến thuật, có chấn thương, có lịch thi đấu dày, có chuyện sân nhà sân khách. Những thứ đó đều ảnh hưởng thật tới kết quả một trận. Vì vậy, phân tích bóng đá không phải là chuyện vô nghĩa như đoán số.

Nhưng có một điểm cần tách bạch: yếu tố thật là phong độ, lực lượng, động lực của trận sắp tới. Còn «đã thua ba trận liền nên trận này đến lượt thắng» thì chỉ là chuỗi kết quả tự đòi đảo chiều, và chuỗi kết quả không đòi hỏi gì cả. Một đội thua ba trận liền có thể đang thiếu trung vệ chủ chốt, cũng có thể đang mất tự tin. Trận tới họ vẫn có thể thua tiếp, vì nguyên nhân của ba trận thua kia chưa chắc đã biến mất.

Chuyện «chuỗi tài, chuỗi xỉu» cũng vậy. Vài trận liên tiếp ra tài không có nghĩa trận kế phải ra xỉu để cân lại.

Ví dụ nhỏ để dễ hình dung: nếu nhìn bảng tỷ lệ trên Keonhacai, ta sẽ thấy các con số dịch chuyển khi có thông tin về đội hình hay chấn thương, chứ không dịch chuyển chỉ vì «đã tới lúc đổi chiều». Mình nhắc để tham khảo cách người ta đọc thông tin, không phải để khuyến khích cá cược nhé.

Làm sao tự bắt quả tang suy nghĩ của mình?

Mình có vài câu hỏi hay tự đặt ra trước khi tin vào một nhận định nào đó.

  • Lý do mình đưa ra là chuyện sắp diễn ra, hay chỉ là chuyện vừa diễn ra?
  • Nếu bỏ cụm «lâu rồi chưa» ra khỏi câu, mình còn lý do nào khác không?
  • Mình đang nhớ cả những lần sai, hay chỉ nhớ những lần trúng?

Nếu câu trả lời đầu tiên là «chỉ là chuyện vừa diễn ra», thì khả năng cao mình đang rơi vào ngụy biện con bạc.

Một cách khác đơn giản hơn: viết ra giấy dự đoán của mình trước khi biết kết quả, rồi đối chiếu sau một thời gian. Nhiều người thử xong mới thấy tỷ lệ «đoán đúng nhờ quy luật» thấp hơn mình tưởng nhiều. Đừng vội tin vào bản thân khi chưa kiểm.

Giải trí thì nên có giới hạn thế nào?

Xem kết quả, đoán vui, bàn tán với bạn bè đều là thú vui bình thường. Vấn đề chỉ bắt đầu khi niềm tin «sắp về» khiến người ta tăng tiền để gỡ, hoặc ngồi thêm một chút nữa cho chắc.

Nên đặt trước hai giới hạn rồi giữ nghiêm. Một là thời gian: mỗi ngày dành bao lâu cho việc này, hết giờ là dừng. Hai là tiền: chỉ dùng khoản mình sẵn sàng coi như đã chi cho giải trí, không đụng tới tiền sinh hoạt, không vay mượn, không gỡ gạc.

Và hiển nhiên, mọi hoạt động liên quan tới xổ số hay cá cược chỉ dành cho người đủ 18 tuổi trở lên. Chưa đủ tuổi thì nên dừng ở việc xem kết quả cho biết.

Nếu thấy mình bắt đầu nóng ruột, nghĩ về con số suốt ngày hoặc muốn gỡ lại những gì đã mất, hãy nghỉ một thời gian và nói chuyện với người thân.

Bạn có thể đọc thêm những bài phân tích xổ số đã đăng để nhìn các con số bằng con mắt tỉnh táo hơn, hoặc quay lại kết quả XSMT hôm nay khi chỉ cần tra nhanh kết quả.